SİZİ MUTSUZ EDEN NE VARSA ZİHNİNİZDEN, HAYATINIZDAN SÖKÜP ATIN

İnsan zihni, yaşadığı olumsuz deneyimleri olumlu olanlara göre çok daha uzun süre hatırlama eğilimindedir. Bunun çeşitli psikolojik nedenleri var. Evrimsel psikoloji bu durumu hayatta kalma mekanizmasıyla açıklar. Bu görüşe göre insan zihni tehdit oluşturan bir kişiyi ya da olayı unutmaması için , bireyin yeniden aynı tehlikeyle karşılaşmasını önleyen bir savunma refleksi geliştirir. Sonuçta kişi, gerçekte kendisiyle ilgili kapanmış bir sorunu zihninde yaşamayı sürdürür. Böylece, aslında sorun olma özelliğini kaybetmiş olan konular kişinin zihninde derinlik kazanmaya, kişinin ruhsal sağlığını etkilemeye yol açar.

İsviçreli psikiyatrist Carl Gustav Jung’un “Karşı koyduğunuz şey sürer, bilinç düzeyine çıkardığınız şey ise dönüşür.” sözü, insanın dikkatini sürekli aynı kişiye veya olaya yöneltmesinin o olgunun psikolojik etkisini devam ettirdiğini anlatır. Jung’un yaklaşımına göre bastırılan ya da sürekli mücadele edilen düşünceler çoğu zaman güç kazanır. Bu nedenle geçmişte sorun yaşanan bir kişiyle yaşanmış olanları zihinde canlı tutmak, o kişiyi sürekli takip etmek, onun hayatını merak etmek, attığı adımları izlemek veya zihinde onunla tartışmaya devam etmek, aslında o kişiye psikolojik yaşam alanı açmak anlamına gelir.

Amerikalı psikolog Daniel Wegner bu durumu “ironik süreçler kuramı”ile açıklar. Wegner, insanın unutmaya çalıştığı şeylerin zihinde paradoksal biçimde daha fazla düşünüldüğünü belirtir. Wegner’e göre, bir kişiyi hayatınızdan çıkarmaya çalışırken sürekli onu kontrol etmeniz veya onun ne yaptığını merak etmeniz, unutmayı değil, tam tersine zihinsel bağın güçlenmesini sağlar. Dikkat nereye yönelirse zihnin enerjisi de oraya akar. Bu nedenle sürekli takip edilen kişi, fiziksel olarak uzakta olsa bile psikolojik olarak hayatınızın merkezinde kalmaya devam eder.

Bilişsel psikolojide buna “ruminasyon”, yani zihinsel geviş getirme denilmekte..

Susan Nolen-Hoeksema’nın yıllarca bu yönde sürdürdüğü çalışmalar, olumsuz olayları tekrar tekrar düşünmenin depresyonu uzattığını, kaygıyı artırdığını ve stresin kronikleşmesine yol açtığını ortaya koymuştur. Sorun yaşanan kişiyle ilgili haberleri takip etmek, sosyal medya hesaplarını kontrol etmek veya ortak çevreden sürekli bilgi almaya çalışmak, bu ruminasyon döngüsünü besler. Kişi farkında olmadan kendisini sürekli aynı psikolojik yaranın içine geri taşır.

Yine ünlü psikiyatrist Viktor Frankl de insanın özgürlüğünün, yaşadığı olaylarda değil, o olaylara verdiği tepkide saklı olduğunu söyler. Bir insanın geçmişte size zarar vermiş olması değiştirilemez. Zihin, önem verdiği şeyi canlı tutar. Bu nedenle bazen gerçek özgürlük, mücadeleyi sürdürmekte değil, dikkati geri çekebilmektedir. Geçmişte yaşananın bugün de zihninizi yönetmesine izin verip vermeyeceğiniz sizin seçiminizdir. Sürekli takip etmek, öfkeyi canlı tutar. Öfke ise çoğu zaman karşıdaki kişiden önce onu taşıyan kişiyi yorar.

Bir başka ünlü psikolog olan Albert Ellis, geliştirdiği Akılcı Duygusal Davranış Terapisinde insanların yaşadıkları olaylardan daha çok, o olaylara yükledikleri anlam nedeniyle acı çektiklerini savunur. 

Görüşlerine yer verdiğim psikologların görüşlerini özetlersem; Geçmişte sorun yaşanılan birini sürekli izlemek, ona zihinsel önem atfetmek anlamına gelir. O kişi artık yaşamınızın bir parçası olmasa bile, siz ona zihninizde yer açtığınız sürece psikolojik etkisi devam eder. Böylece geçmiş, bugünün üzerine gölge düşürmeye başlar.

Sosyal medya çağında bu durum daha de yaygınlaşmıştır. Artık insanlar birbirlerini fiziksel olarak görmeseler bile dijital ortamda sürekli takip etmekle, eski ilişkilerini veya geçmişte yaşanan çatışmaları canlı tutmaktalar. 

Psikologlar, “dijital gözetleme” davranışının kapanmamış duygusal süreçleri uzattığını ve iyileşmeyi geciktirdiğini belirtmektedir. Her yeni paylaşım, her yeni fotoğraf veya her yeni haber, zihindeki eski dosyanın yeniden açılmasına neden olur.

Bu nedenle psikolojik iyileşmenin önemli adımlarından biri, yalnızca fiziksel mesafe koymak değil, sorunlu kişilerle zihinsel mesafeyi de oluşturabilmektir. O nedenle takip etmeyi bırakmak, merak etmeyi azaltmak ve dikkati kendi yaşamına yöneltmek, ruh sağlığını koruyan güçlü bir adımdır. Bu, yapılanları onaylamak değil; geçmişte yaşananların bugünü yönetmesine izin vermemektir.

İnsan, dikkatini geçmişteki çatışmalardan kendi yaşamına çevirdiği ölçüde psikolojik yüklerinden kurtulur ve ruhsal dengesini yeniden inşa etme fırsatı bulur.

Son söz olarak; bizleri mutsuz eden ne varsa onlardan uzak durmak, geçmişte yaşanan sorunları zihinden söküp atmak gerek…