FERASET

Ben yazıyorum çünkü eskiden bir ateş ocağının başında toplanıp yatana kadar türlü türlü muhabbetlerin içinde gibi şu zaman içinde olamadığımız için bu ihtiyacımızı gidermiş oluyorum. Bu manada içimde bana eşlik edecek reddiyeci bir Molla Kasım yatmakta.  Ben o olmasam da o benim gibi davranıyor.

Bir kişi, kendi çağında ömrünü aşan mücadelesinin öldükten sonra kişileri etkilemesi ve o kişilerin o bir kişiye göre bir bakış düşünüş oluşturması ölen kişiden sonra gelen çığır açıcı yol gösterici yeni kişinin mücadelesini, haykırmasını etkiler.

Değiştirmek için bir toplumu ve insanı, üzerine ahkam oluşturabileceğin bir yönetimle ve yöntemle de yapabilirsin. Yazışma kültürü içinde, yönlendirebilici, zorlayıcı, buyurucu yazışmalara bağlı olarak pek ala bunu gerçekleştirebilirsin ve bunun aksini gerçekleştirebilmek de yine aynı zorlukta kendini bulur. Değiştirmenin dönüştürmenin yapay olması; kendine, insana yakışan bir şey olmadığı gibi yanlış kültürün elinde özendirici heveslendirici fıtratsız döndürme riski bağlamı içinde olması da tehlikedir.

Biliyorum! Bazı insanların hayatımızda olmasını, olmamasını düşünerek hayatımıza girmiş olmasından daha çok düşünemiyorum. Belki gizemdir. Belki de bir sınamadır ya da bir tiyatro veya bir sinema. Bunun için dürüstçe hareket edene kurulan tüm tuzaklar boşa çıkmış olur. Çünkü oyunun en büyüğünü kimse kuramaz ve kurulan her oyunun bir figüranıyız.

Akademik yazılan kitapların satın alımında rağbet azalacak gibi geliyor bana. Çünkü artık buna gerek kalmayacak. Nedeni olarak artık her tür akademik dil ile yazılmış bilgiyi, kitabı yapay zekâ üretecek. Hatta bilgiler arası kıyas ile matematik verilerinden yararlanıp önermeler arasından yeni bir önerme bile türetebilecek. Ama yapay zekâ durumu bir tek şeyi yapamayacak. Senin ne hissettiğini ve insani yönünü asla anlayamayacak. Seni anlıyormuş gibi avutacak. Gelecek yüzyıl için feraset buyuruyorum. Kalbe hitap eden ve bunu samimi yapanların yüzyılı olacak.

Beni rüyalarımdaki bazı sıra dışı durumlar etkilemiştir. Hayatta cömert olduğunu ve bu uğurda variyetini seferber kıldığını düşündüğüm kişinin rüyamda çay paralarını işaret parmağıyla beni gösterip ücreti o ödeyecek demesi, iki alem arasındaki gerilimi en iyi ifade eden durum olsa gerek.

Bir aşı tuttu diye, bir soba çabalamalarla alev aldı diye, bir iş veya eğitimde uygulanan bir metot verim verdi diye oturup sabaha kadar, güneş batana, ay bitene, yıl yitene, asır aşana kadar; oturup tutan eylemi hayran hayran izlemek, tutuşmayı söndürür.

Bir simülasyonun içine çekilmeye çalışılıyoruz. Eğer görüntünün, sesin, mekânın ve zaman akışının tüm gerçekliğini yapay zekâ ile gerçekle birebir örtüşecek kopya olarak oluşturabilirlerse, mamafih; tüm hukuk, sosyoloji, tarih vb. bilgiler, kopyadan sonra başka bir dille tekrar düzenlenmiş biçimde yazılmış olmak durumunda kalacak. Mesela görüntü delil olmaktan çıkacak gibi gibi...

Kalabalıklar içinde başkaların gözüyle kendime bakmayı durdurabilirsem eğer, eğer kendime kalabalıklar içinde başkaların gözüyle bakmayı durdurabilirsem o vakit temaşaya karışabilirim, insanlar içinde haşrı neşr olabilir ve hak ile beraber dünyevi, uhrevi bir biçim alabilirim.

Gençlik aklıyla kariyer uğruna borazanlığını yaptığın akademik statünün yaşlanma evresindeki hal ve tutumunu merak edemezsin. Merakın; sadece elin eteğin çekildiğini, fonksiyonalist olmadığını görünce hücum ile akla yönelir ki bir zamanlar Amerika Illinois Üniversitesi'nde Anadolu insanının Psikolojik kitaplarınla aşağılarken sonrasında emekli olup yaşlılık haline ailen bile sahip çıkmadığı zaman Anadolu ferasetini överek hayranlık duymaya başlarsın. Ama nedir? Bunu anladığında iki kere ölmüş olursun. Hatta ölmeden önce Anadolu güzelliklerini diline doladığın sözler, günah çıkarmalar; gençken üstten bakışçı batı hayranı olarak açtığın deliği bile yamayamaz. Ama pişman olduğunun bilinmesi de güzel bir şey. Allah rahmet eylesin.

Yasaklar üzerinden ilgi çekme hastalığı sanata yaslandırılıp edebi eseri ortaya çıkarmaz. Bir göz boyama olarak sınırları zorlamanın izletene, okuyana, tefekkür edene etki bırakabileceği düşünülür. Bu genellikle düşünemeyen beyinler için bir etki bırakır lakin uyanık zâkir ehli mütefekkir zehri ilk anda görür ve "eyvah" diyerek sürü psikolojisindeki tebaa sıfatlı bireylerini acır. Elinden bir şey gelseydi eğer, elinden geleni yapardı, zaten. İşte, o elinden geleni yapmayla meşgul.

İşi işlerken düzene oturmadığında sonrasında düzene oturtmak için gösterilen buyur etmelerin, iş ve işlemlerin birer yama olabileceğini biliyor muydunuz? Sağlam düzeni olmamış, kavi temeli atılmamış kurgusal yapının üzerine yapılan düzeltmeler, onarımlar işi zorlaştırır, sadece. Yama, sistemi sorgular ve yama sadece eşyada güzel durur. Bazı insanlar “ömrü billah” yamaları sıvamakla geçirirken veya yama atarken bazıları da yamaya neden olan başlangıç düzenlemesini sorgular ve yeni bir sistem var etmeye çalışır. Elbette ki bu zor ve çetindir. Emek ister tecrübe ister insaniyet ister düzenli hareket etmeyi zorlar.

Sorumluluk ve özgürlük. Özgürlük maddenin, liberal sistemin elinde oyuncağa dönmüş. Sözcük cazibesini embesiller üzerinde döndürebiliyor. Bu kavram üzerinden nice akımların yavruları peyda olmuştur. "Özgürlük istiyorum, özgürüm." dediğinde özgür olmuyorsun. Çünkü kayıtsız bir çağın olmayan özgürlüğünde sadece özgürlüğü dillendirmiş ticari, lojistiğin bir figüranı olmuş bulunuyorsun. Sorumluluk öyle mi? Şeytanın, kötü insanların en nefret ettiği kelime. Sorumlu olan insan olur. Ve nihai sözdür şu son ifade ettiğim: "Özgür mü olmak istersin sorumlu insan mı? Derim ki sorumlu bir insan olursam özgür olurum. Sorumsuzluğun olduğu yerde özgürlük olmaz. Sınırını bilmeyen atom parçası nükleere dönüşüp patlar ve zarar verir.

Çocuk hikayesi yazmak zordur. Onun için çocuklar adına yazılan kitaplar basit, derin düşünmeye kapalı, onların iç dünyalarını anlamaktan uzak, merak uyandırmayan olarak yazılır. Devlerin, cinlerin, kırmızı başlıklı kızların olduğu ve saygıyı, sevgiyi kaybetmiş şımarık tutum geliştiren hikâye kitaplarındaki üsluptan çıkıp çocuğun iç dünyasına yolculuk düzenleyen; sorgulayan, felsefi cümlelerle hep bir hakikati arama amacı güden yeni hikâye serisi ve serileriyle işin bir uçundan başlamalıyız.

Basit düşünelim. Kötülük kavramını kötülüğü bilen tanıyan biri ile kötülüğü bilmemiş, tanımamış saf, temiz biri diye iki pencereyle açalım. Şimdi ilk önce kötülüğü bilen insanı ele alalım. Kötülüğü bilen insanın iki durumu vardır. Birincisi kötülüğü bilir, tanır Allah korkusu ile yapmaz. İkincisi kötülüğü bilir, tanır, yapar ve bundan zevk alır ve aynı zamanda sakınmaz. Allah korkusu yoktur. Şimdi kötülüğü bilmeyen, kötülükle karşılaşmayan insanı ele alalım. Bu tür saf, temiz insanın da iki durumu vardır. Bilmeden yaptığı kötülükler olur. Fark edince Allah korkusu ile bir daha yapmamaya gayret eder. İkincisi kötülüğün tanımını, içyüzünü bilmeden durmadan iyilik yapar. Şimdi soru geliyor? Sizce hangisi muteber? Kötülüğü bilen mi, bilmeyen mi? Yoksa ikisinin karışımı bir şey mi?

Sonra fark ettim ki tökezleyince, sendeleyince, ifade bütünlüğümü koruyamayınca, hayal kırıklığına uğrayınca bir şeyleri karalamaya bir yerlere not düşürmeye çalışmışım. Ve bu tür eser yazılarım ilgi çekici bulunmasının yanında anlaşılması zor görünmüş. Ne zaman ki sakinliğe kavuşmuş erdemli yazıları aktarmayı alışkanlık olarak görürüm belki de o zaman bırakırım bu işi. Yine sonrasında inanılmaz bir düşünce oluştu, bende. Neden üzülünce bir şeyler hep yazmak istemişim ve yazma irademi bu şekilde yönlendirmişim. Halbuki mutlu anlarımda olmuş. Muhabbetin zirvesini kavradığım günlerim, neşelendiğim vakitlerim… Neden böyle anlarda kalemim ve ben bir kâğıt parçasına not düşürememiş. Aklıma yazmak gelmemiş. Bilemiyorum…

Balonlaşmanın sonuçlarını düşünerek o yola girilmez. Bir sistem kurulur ve sistemin kurallar nezdinde yürüyüşüne bağlı düzen oturtulur. Sonra sistemin suiistimalleri başlar. Araya kaynaklar yapılır, bir yere tutturulur, bazen de haksızlık derecesine alttakileri ezen bir yapıya kayar. Sıfatını kaybedince sisteme duyulan ilgi azalır ve ilgiyi arttırmak adına yeni özellik ve süper buluş olarak “balonlaşma” ya doğru şartlar oluşturulur. Esnetilmiş yeni düzen balonu şişirir, devamlı şekilde. Balonun patlama noktasını herkes görür ama görmezlikten gelinir. Ve balon patlar.

Kraldan daha kralcı. Seçilmişler olarak bulunduğu yerde kimseler bilemezdi çirkef insanların bir kurul oluşturabileceğini. Doğal haliyle bu kadar ancak iğrenç birtakım insanlar bir araya gelebilirdi. Mıknatıs gibi birbirini çekmiş bu perdesiz, pişkin, yüzsüz insanların oluşturduğu yönetim kurulu koca eğitim yuvasını esir almış. Güvenlik için alınması gereken en hayati tedbirler bildirilmesine rağmen gerekçeleri istenmiş. Çocukların eğitimi boyunca bulunduğu mekânda hayati güvenceleri için iş sağlığı ve güvenliği kapsamında yapılması gerekenler bildirildiğinde; işleri ağırdan almışlar, süreci çıkmaza sokmuşlar. Eğlence için çocuklara ve velilere şirin görünmek adına nasıl bir şölen hazırlayabiliriz, diye de arsız şekilde fikir paylaşımları yok muydu? Eğitim yuvasında resmen tahakküm oluşturulmuş, işler aksatılmış. Esas işlerin yapılmasına takoz gibi mâni olunmuş. Bu insanların bir okulda aile birliği yönetimine kadar gelebilmiş olmaları toplumu mu yansıtıyor, bilemedim. Zan etmiyorum.

Gülümseme, karşıya iletişim olarak bırakılan emarelerden biri. Hem de güçlü bir emare. Sadakadır da denilir. Kural olarak ilk karşılaşmada gülümseme kesin olmalı demek ne kadar doğru bilemem. Ne kadar insan varsa o kadar alem vardır. Her alemi gülmeye ya da ciddi durmaya davet etmek başlı başına saçma. Bırakalım insanları kendi alemlerinde oldukları gibi davranmalarını göstersinler. Hayat zaten yaşatırken olanlara öğretmeyecek mi? İlk intiba önemlidir diye ilk intibahın öneminden dolayı “gülümseyin” olarak insanlara mesaj vermek, ne bileyim! Ne kadar sahici olabilir, dostlarım. Gülümseme anne karnından başlayan ve devam eden nasihat ile zorlanmayan yaşarken kendinde olup fakat idrakine varılamayan kalbi bir eylemdir. Dudakların kulaklara varması değil.” Bana göre gülmeyen, gülemeyen insanlar; güldüklerinde daha samimi gülerler.

Hep bir anlam arayışı olmalı mı hayatta? Nerede peki sebepsiz ayaklarını suya sokmak, nedensiz bir türkü tüttürmek ve akışına uyup bir kediyle oynaşmak.

Müslüman Müslümanın aynasıdır. Onun için eleştirmeye başlayınca kendini eleştirmiş olur. Ve bu bir zaaf değildir. Bırak kendini eleştirsin.

Şundan eminim ve bunu için bir dayanağım var; gün geçtikçe her şey aslına rücu edecek. Dayanağım ise hani eskiden var olan ve şimdi olmayan tüm her şeyler. Şu an yok, değil mi? Sende zamanı gelince yok olacaksın. Yaşamaya devam…

Var olmanın yokluktan geldiğini bir varlık olarak insan aklının düşünmesi ilginç gelmiştir, hep. Varlığın mahiyetine, var edilen bir bünyede var edilen soyut içerikli akıl melekesi ile mana aramak ne kadar doğru, bilemiyorum. Varlığı anlamlandırmak için ya varlığın dışında olmak gerekir ya da (haşa!) varlığın yaratıcısı olmak gerekir. Varlığın yaratıcısı biz olmadığımıza göre ve varlığın dışına çıkmak mümkün görünmediğine göre varlığın aynı zamanda yokluk olabileceğini iddia etmek biz insanlar için uygun düşmüyor. Çünkü var edilen insanoğlunun yokluğu anlayabilmesi, yok olabilir olması ile ilgilidir. Yok olmayı, yaşamadığımıza ve yaşarsak bile oradan tekrar var olabilmek için var olma iradesini içimizde bulundurmadığımıza ve bu durumu hiçbir zaman anlayamayacağımıza göre var eden ve yok edenin sadece “Yaradan” olduğunu bilmemiz kati bir gerçeklik olarak kalbimize siner. Yani insanoğlu için yokluk denen şey yoktur derken buradaki, “yoktur” ifadesi bile var olan bir yoktur anlamına bizi taşır, beşerî manada Bilinen anlamda yokluk gerçekte olan yokluk değildir. Çünkü varken varlığı ve yokluğu anda anlayabilen bir varlık “yaratılan” olamaz. O bi tane olur, tek olur. Bu teklik bölünemez ve çoğalamaz ve o da Hay’ dır.

Gören, bilen zanneder ki İslami ilimleri yutmuş. Tüm ahkam oluşturan ilimlere kavuşmuş ve hepsini de yerli yerinde ve zamanında gerçekleştiriyor. Bir akaitle ilgili mevzuda bir alimden bile iyi, mantık geliştirici, hakikat yolunu keşfedici beyanları olur ve sen dersin ki; bu ermiş oldu. Ama bakarsın ki namaz vakitlerine ihtimam göstermiyor. Zekâtı sarkıtıyor. Orucu zorlanınca kılıfa sokuyor. Halbuki kelamdan önce ortaya bir güç koymanın özünde “eylem” vardı. Bunu, cem olamayanlar anlayamaz… Anlayamadım.”

Dediğim gibi yazıyorum. Ama bazen ne dediğimi bilmiyorum. Bir anda dalıp gittiğim hayatın bir partında bir fikir belli belirsiz beliriyor. Beni de yakan, yerin dibine sokan cümleler sadır oluyor ve bu oluyorsa bir arayışın içindeyim, demektir. Bunun hiç bitmeyecek olmasını düşünmem; bilmem ne kadar zevk veriyor, anlatamam. Amaç, zaten sonuca ulaşmak için olmamıştı, hiçbir zaman. Yolda olmak gerekti.

Oo! Biz yine uçtuk. Neyse...